De Leeuw


Het leefgebied 


© Williams Photography (www.williams-photography.net)De leeuw komt vooral voor in de savannen, die het karakteristieke landschap van Afrika vormen. De savannen omringen de tropische regenwouden die rond de evenaar liggen en gaan over in droge steppen. De regentijd verschilt zeer per regio; de savannen die dicht bij de evenaar liggen, kennen meestal twee regen- en twee droogtetijden. De savannen die iets verder van de evenaar verwijderd zijn kennen slechts één regentijd. De droge tijd is een tijd vol gevaar voor de dieren, die op de savannen leven. De droogte zorgt behalve voor een tekort aan voedsel, voor zowel de herbivoren als de carnivoren, ook voor enorme branden, die veel dieren het leven kosten. De branden creëren uiteindelijk ook de gelegenheid voor nieuwe groei als de regens weer komen. Er wordt een enorme hoeveelheid plantaardig voedsel geproduceerd door de savannen, die de basis vormen voor het rijke en diverse dierenleven in deze leefomgeving. Behalve de spectaculaire grote kuddes hoefdieren, zoals de gnoe en de gazelle, zijn er ook een heleboel insecten, reptielen, vogels en kleine zoogdieren te vinden. Al deze dieren zorgen ervoor dat er een veelheid is aan grote en kleine roofdieren en de aaseters, zoals de leeuw, het luipaard, de cheetah, de jakhals, de hyena en de wilde hond.

Uiterlijk

Tussen mannetjes leeuwen en vrouwtjes leeuwen, leeuwinnen genaamd, is qua uiterlijk makkelijk onderscheid te maken. Mannetjes zijn veel groter en gespierder, zij kunnen wel zo'n 260 kg wegen en 1.20 hoog en 2.60 tot 3.30 meter (met nog eens 1 meter voor de staart) lang worden. Vrouwtjes daarentegen wegen nog niet eens de helft van dat gewicht, zo'n 125 kg. In lengte zijn zij zo'n 2.40 tot 2.70 meter en in hoogte 1.06 meter. We hebben het nu dan wel over de Afrikaanse leeuw, want de Aziatische leeuw is 30 cm in lengte kleiner en weegt ongeveer 130 kg. Leeuwen zijn de grootste carnivoren (vleeseters) van Afrika. Maar na tijgers zijn leeuwen de grootste katachtige van de in totaal 38 verschillende soorten katten. Als leeuwen nog klein zijn is er bijna geen verschil te zien tussen de mannetjes en de vrouwtjes. Opvallend is dat jonge leeuwen, welpen genaamd, donkere stippen op hun vacht hebben. Deze stippen zorgen ervoor dat als de moeder ze achter laat in het gras als zij moet jagen, ze niet zo snel opvallen en door roofdieren worden ontdekt. Bij de geboorte wegen zij zo'n 2 kilo en zijn ze meestal blind. Na drie maanden zijn deze stippen verdwenen en wordt hun vacht zandkleurig. De vacht dient ter bescherming en het warm houden van de huid. De mannetjes hebben manen maar zij worden daar niet mee geboren. De mannetjesleeuwen krijgen als ze ongeveer 2 jaar zijn manen. Eerst zijn de manen licht van kleur; namelijk geel/lichtbruin, maar hoe ouder de leeuwen hoe donkerder de manen: ze kunnen uiteindelijk via rossig en bruin naar zwart neigen. Niet alle mannetjes zijn echter de dragers van deze manen; ze kunnen erg in kleur en dikte van elkaar verschillen. Deze manenkraag dient vooral om te imponeren (ze lijken erdoor groter, zonder in gewicht toe te nemen). Ook wordt de manenkraag gebruikt als bescherming van het hoofd en de hals tijdens gevechten met andere leeuwen en in de strijd met prooidieren. De Aziatische leeuw is te herkennen aan de kleinere manen en deze heeft bovendien een huidplooi, die loopt over zijn gehele buik tussen zijn voorpoten naar zijn achterpoten. De staart van de leeuw kan ongeveer 1 meter lang worden en op de punt zit een pluim van donker haar. Deze pluim verbergt een puntig bot wat los is van de andere botten in de staart. De functie van dit bot is onbekend en ook niet alle leeuwen hebben dit. Men dacht vroeger dat het een overblijfsel was van een klauw wat leeuwen heel lang geleden hadden maar door de eeuwen heen langzaam verdwenen is. Wetenschappers denken dat het wellicht een hulp was om prooien vast te pakken. Met hun staart kunnen de leeuwen hun gevoelens of stemmingen uitdrukken en dient ook goed als vliegenmepper. Onder de leeuw zijn poten zit een dikke zool en grote teenballen. Dit zijn een soort dikke kussens en dienen als schokdempers als hij rent of springt en als geluidsdempers als hij geluidloos een prooi wil besluipen. Tussen de teenballen zitten haren en daarin zitten zijn nagels verstopt.

ZINTUIGEN

OREN
De oren van de leeuw zijn net als bij de meeste andere katten, aan de achterkant zwart met een grote witte stip in het midden. Met hun oren kunnen zij ook hun stemming uitdrukken. Bovendien hebben de leeuwen een goed gehoor, veel beter dan de mens. Zij maken vooral gebruik van hun zicht en gehoor tijdens de jacht, niet zozeer van geursporen. Zij kunnen hun prooi al van heel ver aan horen komen (ca. 1,5 kilometer), ze horen kleine dieren door het gras kruipen en zelfs in hun ondergrondse hol kunnen zij de dieren horen.

OGEN
Bij de geboorte hebben welpjes blauwe oogjes maar later verandert dat in geel. De kleur kan variëren van goudkleur tot kastanjebruin. Leeuwen hebben zeer goede ogen, zo'n 5 x beter dan de mens, ze kunnen goed inschatten hoe ver bijvoorbeeld hun prooi is. Dat komt omdat hun ogen iets uit elkaar staan. Zij kunnen goed overdag als wel 's nachts zien. Overdag zien zij kleuren (overigens niet zo goed als de mens) en 's nachts zien zij zwart-wit. Leeuwen hebben ronde pupillen en deze staan wijd open. Maar als ze bang zijn worden het spleetjes.

NEUS & SNORHAREN
De leeuw proeft zijn voedsel deels met zijn reukzin en deels met zijn smaakzin. Door hun goede reukzin kunnen leeuwen makkelijk ruiken wanneer een prooi in de buurt is en zelfs hoe lang geleden de prooi in de buurt was. Net zoals alle andere katten en carnivoren hebben leeuwen meerdere dikke snorharen. Deze zeer gevoelige haren helpen de leeuw om zijn weg te zoeken in het donker of op momenten als de leeuw niet goed kan zien. De haren zijn zo gevoelig dat een leeuw bijna zich een weg kan 'voelen' in het donker, hij pikt vibraties op die in de lucht hangen en voelt de grond in totale donkerte. De langste haren zitten op zijn bovenlip (mystacial snorharen), de rest zitten boven de ogen (supercilliary snorharen) en op beide wangen (genial snorharen). De snorharen zitten niet alleen in het gezicht maar ook op de achterkant van de poten van de leeuw. Deze haren (carpel haren) worden gebruikt om trillingen in de grond op te kunnen vangen.

TANDEN & KLAUWEN
De tanden en de klauwen van de leeuwen zijn de meest beruchte wapens van alle katachtige. Zijn scherpe klauwen zijn intrekbaar, dankzij verschillende pezen en banden. Hiermee kunnen ze hun prooi verscheuren, maar ze zijn ook prima geschikt om mee in bomen te klimmen. De leeuwinnen en welpen klimmen beter en vaker dan de zwaardere mannetjes. Het gebit van de leeuw, dat uitgerust is met 6 cm lange hoektanden, korte snijtanden en drielobbige kiezen, wordt meer gebruikt voor het grijpen van het prooidier dan op het kauwen van voedsel.

TONG
Leeuwen houden zich schoon door elkaars vacht te likken, die vaak bedekt is met het kleverige bloed van de prooi. Dit is mogelijk doordat de bovenkant van hun tong bedekt is met verhoornde papillen, die naar achteren staan gericht. Op deze manier kunnen ze ook parasieten verwijderen van hun vacht. Het schoonlikken van elkaars vacht heeft niet alleen een hygiënische functie, maar is ook een vorm van sociaal gedrag dat wordt gebruikt om affectie en tederheid te tonen aan de andere leden van de leeuwenfamilie.

Vaardigheden

SPRINTEN
Leeuwinnen kunnen zo'n 60 km per uur sprinten en leeuwen zo'n 80 km per uur. Maar deze snelheid halen ze alleen op korte afstanden. Verder kunnen zij ongeveer 9 meter verspringen.

JAGEN
Leeuwen zijn echte carnivoren, dit wil zeggen dat zij uitsluitend vlees eten. De prooi van de Afrikaanse leeuw bestaat vooral uit gazelle, zebra, gnoe(wildebeest), impala, waterbok, kudu en soms een wrattenzwijn. Als de leeuwinnen samenwerken is het mogelijk om grotere prooien te vangen, zoals waterbuffels en af en toe, als ze de kans krijgen, afgezonderde jongen van giraffes, neushoorns en zelfs olifanten. Leeuwen jagen 's nachts beter dan overdag, omdat ze dan onopgemerkt de prooi kunnen benaderen. Toch wordt er ook veel overdag gejaagd, zeker op een plek waar veel begroeiing is. Leeuwinnen jagen in groepen op de volgende slimme manier. Eén van de leeuwinnen sluipt om het prooidier heen. Tegelijk leiden de andere leeuwinnen de aandacht af. Ze laten zich duidelijk zien, zo omsingelen ze het dier. Dan rennen een paar leeuwinnen opeens op de prooi af. Die schrikt en rent weg de andere kant op om te vluchten. Maar daar staat een leeuwin te wachten, de zebra of gazelle rent zo in haar klauwen. Dit wil niet zeggen dat de mannetjes niet jagen. Want als een mannetje nog geen eigen troep heeft dan struint hij de savanne af in z'n eentje en zal toch ook moeten eten. Als leeuwen of leeuwinnen in hun eentje jagen dan proberen ze zo dicht mogelijk bij hun prooi in de buurt te sluipen en vallen dan opeens aan. Voor de mannetjes is het iets moeilijker omdat zij opvallen door hun manen.

DODEN
Bij kleine prooien wordt meestal de nek gebroken. Bij de middelgrote prooien en grotere dieren hangt de leeuw(in) met zijn volle gewicht aan het dier en grijpt hij het in de keel. Omdat de slokdarm en de luchtpijp worden opengescheurd, zal het dier sterven. Ook plaatst de leeuw vaak zijn mond om de bek van het prooidier en probeert hem op deze manier te stikken. Dit wordt ook wel de " doodskus" genoemd. Als de welpen nog jong zijn, proberen zij vaak ook één van de prooidieren die door de moeder opgejaagd is, aan te vallen. Normaal gesproken is de kans klein dat de welpen er werkelijk in slagen om het dier te doden. Vaak hebben de welpen niet de kracht en vaardigheid om de prooidieren te doden en dan komt de moeder te hulp om het dier af te maken. Dit is natuurlijk wreed voor de prooi, maar een zeer goede oefening voor de welpen.

KLIMMEN
Volwassen leeuwen staan erom bekend dat zij niet graag in bomen klimmen, alleen in uiterste noodgevallen, bijvoorbeeld als zij de prooi van een luipaard in een boom willen afnemen. De zwaardere mannetjes klimmen minder graag dan de lichtere vrouwtjes en welpen. De welpen zijn vaak zo speels dat ze samen met hun leeftijdsgenoten alles in de omgeving willen onderzoeken en in elke boom willen klauteren. Tijdens deze speelsheid leren ze allerlei vaardigheden die ze later goed kunnen gebruiken tijdens de jacht of bij een gevecht met een andere leeuw.

Communicatie

GELUIDEN
Leeuwen 'praten' op vele verschillende manieren met elkaar. Het zijn zeer sociale dieren, dus communiceren is voor hun belangrijker dan voor minder sociale katten en is daardoor meer ontwikkeld. Het brullen van de leeuw heeft verschillende betekenissen, afhankelijk van in welke situatie het gebruikt wordt. Brullen wordt gebruikt om hun eigen territorium aan te duiden, het roepen van andere groepsleden, het intimideren van rivalen en het versterken van de familieband. Van alle katachtige heeft de leeuw de hardste brul. Mannetjes brullen harder en dieper dan vrouwtjes. Grommen, grauwen, sissen, kreunen, miauwen, knorren, brommen en brullen behoren tot hun 'woordenschat'. Ze kunnen ook spinnen maar dit heeft een andere betekenis dan bij kleine katten. Leeuwen spinnen alleen bij het uitademen en niet zoals bij kleine katten tijdens het in- en uitademen. Bij leeuwen wordt het gebruikt bij het sussen van een prooi zodat ze niet teveel tegenstribbelen maar het is ook wel gehoord bij leeuwen die op een vriendelijke manier met elkaar omgaan.

LICHAAMSTAAL
Lichaamstaal is net zo belangrijk als verbale communicatie voor de leeuw. Leeuwen en dan vooral leeuwinnen zijn moeilijk uit elkaar te houden. Zelfs de leeuwen zelf hebben daar moeite mee. Daarom is het belangrijk dat je als leeuw/leeuwin een bepaalde houding van zelfvertrouwen aanneemt als de andere leden van de troep begroet worden. Als ze ook maar het kleinste beetje van onzekerheid toont tijdens het groeten dan zou de andere leeuwin zich bedreigd kunnen voelen en denkt dan dat het een vreemde leeuwin is en zal dan ook meteen aanvallen. Leeuwen hebben een complexe begroetingsceremonie waarbij leeuwen zachtjes kreunen tegen elkaar hun hoofd heen en weer schudden met hun staarten hoog opgericht, die meestal daarna over de rug van de andere leeuwin gedrapeerd wordt. Net als andere katten geven de leeuwen elkaar ook kopjes. Het likken van het hoofd, schouders en nek is ook een teken van genegenheid voor elkaar hebben. Leeuwinnen praten veel met hun jongen met zachte geluiden zodat vijanden ze niet kunnen horen. Door het maken van geluiden kunnen leeuwen aan elkaar vertellen hoe oud ze zijn of ze man of vrouw zijn, hoe ze zich voelen en waar ze leven. Ook de oren zijn een communicatiemiddel. De zwart met witte oren worden in de nek gelegd als leeuwen boos zijn. Het zou moeilijk zijn om van een afstand te zien of een leeuw boos is maar als je dan de oren ziet flitsen weet je meteen dat je uit de buurt moet blijven. Ook de staart drukt gevoelens uit. Zwiept de staart hard heen en weer dan is de leeuw boos en moet je bij hem uit de buurt blijven. Zwaait de staart zachtjes heen en weer dan is de leeuw tevreden.

GEURTAAL
Een zeer belangrijk onderdeel van communicatie tussen leeuwen is hun geur. Leeuwen van beide geslachten verspreiden hun geur om hun territorium af te bakenen. Dit doen zij met urine en uitwerpselen maar ook met hun geurklieren. Deze klieren zitten op hun kop en hun kin maar ook tussen hun tenen. Als zij over de grond krabben komt er een soort substantie vrij met hun eigen geur. Deze geur is een sterke waarschuwing voor andere leeuwen om uit de buurt te blijven. Ook bij de aanhechting van de staart zitten klieren. Door te schuren langs bomen komt de geur vrij. Net als andere carnivoren herkennen leeuwen de geursporen van de andere leeuwen uit hun troep. Ze herkennen meteen wanneer een leeuwin loops is. Als zij een loopse leeuwin in de buurt bespeuren nemen de mannetjes vaak een houding aan waarbij ze de lippen opkrullen en hun tong naar buiten steken. Zo kunnen zij minuscule geurdeeltjes uit de lucht opvangen.

Sociaal gedrag

Leeuwen zijn de enige katten, die in groepen leven. Een troep bestaat meestal uit 1 - 3 volwassen mannetjes, een aantal vrouwtjes en hun welpjes. Het sociale leven is erg belangrijk voor de leeuw. De leeuwinnen blijven bijna altijd de rest van hun leven in hun geboortetroep. Vaak zijn dit moeders, dochters, zussen en nichten. De mannetjes blijven niet in hun geboortetroep, ze worden na 3 jaar door de dominante mannetjes uit de troep verdreven. Zij moeten het dan in hun eentje redden en proberen een eigen troep te veroveren. Verrassend is dat verstoten mannetjes uit verschillende troepen vaak een coalitie vormen en zo'n 2 - 3 jaar ronddolen op zoek naar een troep om te veroveren. Deze coalities kunnen bestaan uit verwante mannetjes maar vaak is dat niet het geval. Deze bondgenootschappen zorgen voor een betere verdediging, kameraadschap, effectiever en gezamenlijk jagen en meer mannetjes maken een betere kans een troep te veroveren. De leiders van een troep zijn meestal 5 - 7 jaar oud. Als ze eenmaal een troep hebben veroverd proberen zij zo lang mogelijk in de troep te blijven maar overnames komen vaak voor. Dit gebeurt als de gevestigde leeuw te oud is of wordt overtroffen in aantal door de nieuwkomers. De nieuwe aanvoerders kunnen de oude leider doden, maar normaal gesproken wordt hij verdreven. Meestal worden de welpen, van wie de verdreven leider de vader is, gedood. Dit wordt infanticide genoemd. De reden hiervoor is dat de nieuwe bevelhebber(s) zoveel mogelijk hun eigen genen in de troep wil brengen. Als zij moeten wachten tot het volgende paarseizoen, dan kan dat nog wel 2 jaar duren. Vrouwtjes werpen namelijk niet elk jaar een nest, normaal gesproken zit er 26 maanden tussen twee worpen. Door de welpjes te doden, worden de vrouwtjes opnieuw loops en kan er meteen gepaard worden. Op deze manier krijgt de leeuw zijn eigen welpen en zorgt hij ervoor dat zijn genen voortgezet worden.

Het is heel gewoon voor de leeuwinnen om de welpen van ander leeuwinnen uit hun troep te zogen. De sterkste leeuwinnen gaan op jacht en de zwakkere blijft achter om op alle welpjes te passen.

Leeuwenweetjes

Wist jij dat:

 
  • De leeuw de enige kattensoort is waarbij de vrouwtjes en mannetjes van elkaar te onderscheiden zijn?
  • De grootte van het territorium van de leeuw zeer verschilt per regio? In de Serengeti heeft de leeuw een leefgebied van 30 tot 400 km2, in de Kalahari tussen de 119 en 275 km2 en in Nairobi, dat veel dichter bevolkt is door de mens, maar 19 tot 31 km2.
  • Leeuwinnen zich meer aangetrokken voelen tot mannetjes met volle en donkere manen?
  • Als er een prooi gevangen is altijd eerst de mannetjes dan de vrouwtjes en tenslotte de welpjes pas eten?
  • Leeuwen 1 keer per jaar hun manen verliezen en dat zij dan op leeuwinnen lijken? Binnen een paar weken is het haar weer aangegroeid.
  • Er ook witte leeuwen bestaan? Deze leeuwen zijn geen albino's maar hebben gewoon licht of wit pigment. Witte pigmentatie ontstaat door een terugwijkend gen, hetzelfde gen wat ook de witte Bengaalse tijger wit maakt.
  • Bij geen enkele leeuw de snorhaarinplant hetzelfde is? Zo heeft iedere leeuw zijn eigen "code".
  • Een leeuw na het eten wel 20 minuten achter elkaar kan drinken?
  • Alle punten bij de leeuw, die gebruikt worden ter communicatie zwart zijn? De pluim van de staart, de  achterkant van de oren en de omlijning van de mond.
  • Leeuwen de enige katachtige zijn met manen?
  • Leeuwen blijven groeien tot aan hun zesde jaar?
  • Leeuwen wel zo'n 20 uur van de dag kunnen slapen? Dit is niet omdat ze lui zijn, maar om aan de hitte van de dag te ontsnappen, en zo energie te krijgen voor het jagen van de volgende dag. Omdat jagen veel energie vergt!
  • Leeuwen pas als ze 1 jaar zijn kunnen brullen, de vrouwtjes kunnen dat een paar maanden later?
  • Leeuwen in de vrije natuur ongeveer 15 jaar oud kunnen worden maar in gevangenschap wel 30 jaar?
  • 1 op de 4 aanvallen op prooien raak is?
  • Als een leeuwin loops is een mannetje één keer in de twintig minuten met haar paart? Dit loopt dus op tot zo'n 144 keer in 48 uur.
  • Dat bij de Maasai, een stam in Oost-Afrika, de jongens een dapperheidstest moeten ondergaan om een man te worden? Ze moeten een volwassen leeuw doden met als enige wapen een speer en een schild van huiden. Als dit lukt wordt van de manen en de haren van de leeuw een hoofdtooi gemaakt.
  • Alle katachtige een tongbeen hebben dat niet helemaal verbeend is? Er zit een soort van elastisch been in waardoor ze zo kunnen brullen (bij leeuwen kan deze band van 15 cm twee keer zo lang worden!).
  • De haardos en de dikke pels van de welpen lijken op overblijfselen van hun afkomst uit koude landen? De vacht verloor langzamerhand zijn dikte toen ze zich verplaatsten naar het Middellandse Zeegebied.
  • Als twee mannetjes samen de leeuwenfamilie leiden, zij ongeveer 2 jaar de groep behouden voordat zij 'm moeten verlaten? Met 3 mannetjes is dit ongeveer 3 jaar en met 4 tot 6 mannetjes als leiders zullen zij ongeveer 4 jaar de groep behouden.

Bron NCF